Баланы қағып кетуге жол бермеудің тәжірбиелік амалдары

«Ес­керту белгілері жүргізушілер­ге жол­дың қауіпті учас­кесіне жақын­дағанын ха­бар­лай­ды» (ҚР ЖҚЕ түсіндірме). Мы­салға, «Қауіпті бұры­лыс», «Тас түсу», «Тайғақ жол», «Жа­байы хайуанат­тар». Және 1.21 белгісі – «Ба­лалар»

Бұл кішке­не ғана құбы­жықтар жүргізушіге қан­дай қауіп төндіру­де? Дөңге­лекті те­су не­месе ав­токөліктің сыр­ты­на «мені жу» - деп сыз­ба қал­ды­руы мүмкін. Олар­дың бас­ты «зи­ян­кестігі» негізінен олар ұдайы өздеріне қауіп төндіру­де.

Со­нымен, жол жағдайын­дағы кез­де­сетін екі адам: жүргізуші, яғни ере­сек адам және ба­ла. Жол бойын­дағы қозғалысқа ар­найы ма­ман­данды­рылған және жаңадан қосылған тұлға. Жол жағдайын­да ба­ланың қауіпсіздігін қам­та­масыз ету­дегі бас­ты міндет екі ере­сек адамға жүкте­леді: ата-анаға және жүргізушіге. Өз ба­лала­рын сүйетін ата-ана­лар, олар­да жол жағдайын бағалау мен қозғалыс қауіпсіздігі дағды­ларын қалып­тасты­руда бар­лық мүмкіндіктерді жа­сай­ды. Алай­да, ба­ланың аты ба­ла. Ата-ана­ның аты ата-ана. Ата-ана­лар да әртүрлі бо­лады, олар­дың ішінде де өздері түк білмейтін, білгісі де кел­мейтін, түсінбейтіндері де бар. Жүргізушінің міндеті – ба­лалар­дың жол бойын­дағы жіберіп жа­таны қателіктерін жан-жақты түсініп және оры­нын тол­ты­ру. Көпте­ген жағдай­да бұл мүмкін емес.

Жол жағдайын дұрыс есеп­ке алған күннің өзінде ба­лаға фи­зи­оло­ги­ялық ке­дергілер­ден басқа әдет­тер де ке­дергі туғыза­ды. Дағдыға қалып­та­сып қалған ав­то­мат­ты түрдегі - әдет­тер. Тұрмыс­тағы әдет­тер пай­да­лы, қиянат­сыз және зи­ян­ды да бо­луы мүмкін. Алай­да, тұрмыс­тағы қиянат­сыз әдет­тер жол­да ке­селін тигізуі мүмкін. Сон­дықтан да, жүргізушіге жол­да ба­ланы қағып ке­туден аулақ бо­лу үшін біздің ба­лала­рымыз­дың «зи­ян­ды» әдет­терін білу ке­рек. Бірне­ше жағдай­ды қарас­ты­райық.

• Ба­лалар үй­ден, бұта­ның ара­сынан, қаша­дан тоқта­мас­тан және «он­да не...» жан-жағына қара­мас­тан жа­засыз жүздеп, мыңдаған кез­дері жүгіріп шығып жа­тады. Жан-жағына қара­мас­тан жүгіріп шығу дағды­сы қалып­та­сып қал­ды. Бұл – көше­лер мен жол бойын­да ба­лалар­дың қаты­су­ымен болған қайғылы оқиғалар­дың бас­ты се­беп­тері. Жүргізушілер, ба­лалар­дың жан-жағын бағдар­ла­мас­тан қозғала бас­тау әдет­терінің қалып­тасқан­дық ерек­шелігін есеп­ке ала білу­лері ке­рек (мы­салы, ойын ба­рысын­да). Бұл негізінен шо­луға ке­дергі туғыза­тын тұрған ав­токөлік пен басқа да ке­дергілер­ден (бұта­ның, үйдің ара­сынан, қар үйіндісінен...) бағдар­ла­мас­тан жүгіріп шығу; ар­тында көліктің бар жоғына қара­мас­тан ве­лоси­пед­те солға қарай бұры­лу; жол бойын бағдар­ла­мас­тан жол­дың жүру бөлігі арқылы ав­то­бусқа қарай жүгіру; жол­дың жүру бөлігіне бағдар жүргізбес­тен бос көше­лер­ге шығу.

• Ба­лалар көшенің ор­та­сын­да тұрып оны екі ке­зеңде өткен­де өміріне қауіп төніп тұрған­дығын байқамас­тан, кейін шегінбес­тен алға ба­суға дағды­ланып алған. Жол­дың ор­та шеңіне жет­кен кез­де, ба­лалар тек қана оң жағын бағдар­лай­ды, сол кез­де солға не­месе ар­ты­на қара­май­ды, арт жағын­да не бо­лып жатқан­дығынан беймәлім бо­лады. Артқа қарай ке­нет­тен жа­салған қадам­нан, ша­лынып қалу­дың сал­да­рынан көлік ас­тында қалып жа­тады.

• Ба­лалар әрдайым да жүгіріп жүруді әдет­ке ай­нал­дырған. Және де, олар жол­ды да «жыл­да­мырақ» жүгіріп өту­ге ты­рыса­ды. Кішке­не кезінде олар­да қалып­та­сып қалған бұл әдет­терін үлкен­дер ба­лаларға қауіпті ай­мақты (жол­дың жүру бөлігін) неғұрлым жыл­да­мырақ өтсе, ол­дардың өмірі соғұрлым қауіпсіз бо­лады деп қош көріп жа­тады. Осы ке­леңсіз ой­лар­дың негізінде қауіптен жыл­да­мырақ құты­лу ке­рек де­ген туа біткен түйсік жа­тыр. Алай­да нәти­жесі керісінше бо­лып жа­тады. Жүгіріп жүрген қалып­та жан-жағын бақылау жүргізу қиын әрі мүмкін емес.

• Ба­лалар әдет­те өте қысқа қол­ды таңдай­ды, яғни жол­дың бойын қия өтеді. Бұл көше­де өте қауіпті, өй­ткені жол­ды кесіп өту кезінде қозғалып ке­ле жатқан көлікке адам­ның арқасы қарап тұра­ды.

• Ба­лалар ал­да күтіп тұрған қауіпті бол­жап біле ал­май­ды, сон­дықтан да олар аял­да­мада тоқтап тұрған көлік құра­лының АЛ­ДЫ­НАН, АР­ТЫ­НАН, АРА­СЫНАН жүгіре шыққан­да көліктің ас­ты­на түсіп жа­тады. Тағы да бір қателік: жол бойын­да ал­ды­мен сол жағын бағдар­лап алып, көлікті өткізіп жібер­геннен кейін жүре бас­тай­ды, олар жол­дың басқа жағын­да қауіп бо­луы мүмкін екенін ой­ла­май­ды. Зар­дап шек­кен ба­лалар­дың бір бөлігі жақын қозғалып ке­ле жатқан көліктің ар­тында басқа ав­токөліктің бо­луы мүмкін екендігін (ба­сып озып не­месе озып) байқамас­тан жүгіріп шыққан­дықтан ұшы­раған. Басқала­ры өткізіп жібер­ген ма­шина­ның ар­ты­нан тағы біреуінің бар бо­лу­ын есеп­ке ал­мастан өткізген көлігінен кейін жүгіріп шыққан­дықтан зар­дап шек­кен.

Осы ба­ян­далған жағдай­лар­дан, яғни жол­дағы «тұзақтан» шығудың бірден-бір се­бебі ба­лалар­да жол­дың жүру бөлігін қауіпсіз өту, ал жүргізушілер­де ба­лалар­дың кемшіліктерін то­лықты­ру дағды­ларын қалып­тасты­ру.

Қазақстан Рес­публи­касы
ІІМ Жол по­лици­ясы
ко­митетінің төрағасы
Би­сенқұлов Берік Байбұлұлы

Сайтқа кіру

Дауыс беру